Από την ιστορική στρατιωτική μη-δέσμευση στο NATO στον διάλογο για την πυρηνική αποτροπή – Η Στοκχόλμη αλλάζει και συζητά με το Παρίσι και 8 ακόμη κράτη, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα
Για δεκαετίες, ακόμη και η συζήτηση για πυρηνικά όπλα στη Σουηδία θα φάνταζε σχεδόν αδιανόητη.
Η χώρα που οικοδόμησε μεγάλο μέρος της διεθνούς ταυτότητάς της πάνω στη στρατιωτική αδέσμευση, τη μη διάδοση και τον πυρηνικό αφοπλισμό βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες ανατροπές της μεταπολεμικής πολιτικής ασφαλείας της.
Η ρωσική ειδική επιχείρηση στην Ουκρανία και οι κινήσεις Zelensky άλλαξαν δραματικά την εξίσωση ασφαλείας στη Βόρεια Ευρώπη.
Η Σουηδία εγκατέλειψε τη μακρά παράδοση στρατιωτικής αδέσμευσης και έγινε μέλος του NATO τον Μάρτιο του 2024.
Δύο χρόνια αργότερα, η συζήτηση έχει προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα: ποιον ρόλο πρέπει να διαδραματίζει η πυρηνική αποτροπή στην ασφάλεια της Σουηδίας και της Ευρώπης σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης γεωπολιτικής αβεβαιότητας;
Δεν πρόκειται για απόφαση της Στοκχόλμης να κατασκευάσει δική της πυρηνική βόμβα.
Ούτε υπάρχει απόφαση για εγκατάσταση γαλλικών ή άλλων πυρηνικών όπλων στη σουηδική επικράτεια.
Υπάρχει όμως κάτι που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα ήταν εξίσου δύσκολο να φανταστεί κανείς: η Σουηδία συμμετέχει πλέον θεσμικά στον ευρωπαϊκό διάλογο για την πυρηνική αποτροπή.
Η Ρωσία αλλάζει το δόγμα ασφαλείας της Σουηδίας
Η μεταβολή δεν προέκυψε σε πολιτικό κενό.
Στην ενδιάμεση έκθεσή της τον Ιούνιο του 2026, η Swedish Defence Commission επισημαίνει ότι η επιδείνωση του παγκόσμιου περιβάλλοντος ασφαλείας έχει επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα του ρόλου των πυρηνικών όπλων.
Παράλληλα, η Επιτροπή καταγράφει στην περιοχή της Βαλτικής επαναλαμβανόμενα περιστατικά δολιοφθοράς, κυβερνοεπιθέσεων, παρεμβολών σε συστήματα δορυφορικής πλοήγησης και άλλες ενέργειες με διάφορες συνδέσεις με τη Ρωσία.
Η εκτίμηση της Στοκχόλμης είναι ότι τα επόμενα χρόνια η Ρωσία θα συνεχίσει να αναπτύσσει υβριδικές επιχειρήσεις με στόχο να επηρεάζει τις εξελίξεις στη γειτονιά της Σουηδίας, ακόμη και κάτω από το όριο μιας ανοιχτής ένοπλης επίθεσης.
Η Σουηδία, επομένως, δεν συζητά την πυρηνική αποτροπή επειδή αποφάσισε ξαφνικά να εγκαταλείψει την παράδοση του αφοπλισμού.
Τη συζητά μέσα σε ένα περιβάλλον ασφαλείας το οποίο η ίδια θεωρεί ότι έχει μεταβληθεί ριζικά.
Η κίνηση που αλλάζει τα δεδομένα: Nuclear Steering Group με τη Γαλλία
Η σημαντικότερη εξέλιξη σημειώθηκε την άνοιξη.
Στις 23 Απριλίου 2026, Γαλλία και Σουηδία πραγματοποίησαν στο Παρίσι την πρώτη συνάντηση της κοινής τους Nuclear Steering Group, υπό την προεδρία εκπροσώπων του Élysée και του γραφείου του Σουηδού πρωθυπουργού.
Τέσσερις ημέρες αργότερα, η ίδια η σουηδική κυβέρνηση ανακοίνωσε επισήμως τη συνάντηση.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στον στρατηγικό διάλογο που άνοιξε ο Emmanuel Macron μετά την ομιλία του στις 2 Μαρτίου για το γαλλικό δόγμα πυρηνικής αποτροπής και την έννοια της λεγόμενης «forward deterrence».
Σύμφωνα με τη σουηδική κυβέρνηση, έχει ήδη καταρτιστεί οδικός χάρτης συνεργασίας και οι δύο χώρες επαναβεβαίωσαν τη φιλοδοξία τους για μια «ισχυρότερη, ασφαλέστερη και καλύτερα αμυνόμενη Ευρώπη».
Η εξέλιξη είναι σημαντική, αλλά χρειάζεται να διαβαστεί με ακρίβεια.
Nuclear Steering Group δεν σημαίνει ότι η Γαλλία τοποθετεί πυρηνικά όπλα στη Σουηδία.
Σημαίνει ότι η Στοκχόλμη έχει περάσει πλέον από τη γενική συζήτηση για την πυρηνική αποτροπή σε θεσμοθετημένο στρατηγικό διάλογο με τη μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τι σχεδιάζει πραγματικά ο Macron
Η πρωτοβουλία του Γάλλου προέδρου αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή διάσταση της πυρηνικής αποτροπής.
Η Γαλλία επιδιώκει βαθύτερες διαβουλεύσεις με Ευρωπαίους συμμάχους, κοινές ασκήσεις και τη δυνατότητα προσωρινής ανάπτυξης γαλλικών μέσων που σχετίζονται με την αποτροπή.
Αυτό όμως δεν ισοδυναμεί με την αμερικανικού τύπου «πυρηνική ομπρέλα» που καλύπτει τους συμμάχους μέσω του NATO.
Ούτε σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αποκτούν δικαίωμα απόφασης πάνω στα γαλλικά πυρηνικά όπλα.
Ο έλεγχος και η τελική απόφαση χρήσης του γαλλικού πυρηνικού οπλοστασίου παραμένουν στη Γαλλία.
Στις σχετικές ευρωπαϊκές συζητήσεις έχουν προσκληθεί, εκτός της Σουηδίας, χώρες όπως η Γερμανία, η Πολωνία, η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Δανία, η Ρουμανία και η Ελλάδα.
Η Ρουμανία, για παράδειγμα, έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να φιλοξενήσει πυρηνικά στοιχεία στο έδαφός της μεσοπρόθεσμα.
Αυτό αποδεικνύει και κάτι σημαντικό: η συμμετοχή στον διάλογο δεν σημαίνει αυτομάτως αποδοχή πυρηνικών όπλων στο εθνικό έδαφος.
Μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της σουηδικής υπόθεσης.
Ενώ η κυβέρνηση ανοίγει τον στρατηγικό διάλογο για την πυρηνική αποτροπή, σημαντικό τμήμα της κοινωνίας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει αρνητικά τα πυρηνικά όπλα.
Δημοσκόπηση της YouGov, η οποία πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2026 για λογαριασμό της International Campaign to Abolish Nuclear Weapons (ICAN), έδειξε ότι 73% των ερωτηθέντων τάσσεται υπέρ της προσχώρησης της Σουηδίας στη Συνθήκη του ΟΗΕ για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων (TPNW).
Μόλις 8% δήλωσε αντίθετο.
Στην ίδια έρευνα, 65% δήλωσε ότι αντιτίθεται στην εγκατάσταση πυρηνικών όπλων άλλης χώρας στη Σουηδία, ενώ 15% εμφανίστηκε θετικό.
Τα στοιχεία πρέπει να αποδίδονται με τη συγκεκριμένη διευκρίνιση: η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τη YouGov, αλλά ανατέθηκε από την ICAN, διεθνή οργάνωση που τάσσεται υπέρ της κατάργησης των πυρηνικών όπλων.
Παρά ταύτα, καταγράφει μια πραγματική πολιτική δυσκολία για οποιαδήποτε σουηδική κυβέρνηση επιχειρούσε στο μέλλον να προχωρήσει από τον στρατηγικό διάλογο στην πραγματική φιλοξενία πυρηνικών όπλων.
Το άλλο πρόσωπο της Σουηδίας: Αφοπλισμός και NPT
Υπάρχει όμως μία πλευρά της σουηδικής πολιτικής που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στους εντυπωσιακούς τίτλους περί πυρηνικών.
Η Swedish Defence Commission υπογραμμίζει ρητά ότι είναι προς το συμφέρον της χώρας να συνεχίσει να στηρίζει τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) και τη Συνθήκη για την Πλήρη Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών (CTBT).
Η Σουηδία επομένως επιχειρεί να ισορροπήσει δύο φαινομενικά αντικρουόμενες πραγματικότητες:
Από τη μία, παραμένει προσηλωμένη στη μη διάδοση και στον μακροπρόθεσμο στόχο του πυρηνικού αφοπλισμού.
Από την άλλη, ως μέλος πλέον του NATO, συμμετέχει σε μια στρατιωτική συμμαχία της οποίας η στρατηγική αποτροπή περιλαμβάνει πυρηνικά όπλα.
Αυτή ακριβώς η αντίφαση βρίσκεται στον πυρήνα της νέας σουηδικής συζήτησης.
Η συζήτηση για σουηδικά πυρηνικά όπλα δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά.
Κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, η Σουηδία είχε αναπτύξει πρόγραμμα πυρηνικής έρευνας και ανάπτυξης με στρατιωτική διάσταση και εξέτασε σοβαρά την πυρηνική επιλογή.
Το ίδιο το SIPRI έχει καταγράψει ότι χρειάστηκαν αρκετά χρόνια μέχρι η Σουηδία να καταλήξει στην απόφαση ότι η ασφάλειά της —και η διεθνής ασφάλεια— θα εξυπηρετούνταν καλύτερα εάν εγκατέλειπε αυτή την κατεύθυνση.
Στη συνέχεια η χώρα εξελίχθηκε σε ισχυρό υποστηρικτή της μη διάδοσης και του πυρηνικού αφοπλισμού.
Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, το πυρηνικό ζήτημα επιστρέφει.
Όχι όμως με τη μορφή ενός νέου σουηδικού προγράμματος κατασκευής πυρηνικών όπλων.
Με τη μορφή της συμμετοχής της χώρας στην πυρηνική αποτροπή των συμμάχων της.
Η κρίσιμη κόκκινη γραμμή: Δεν υπάρχουν πυρηνικά στη Σουηδία σε καιρό ειρήνης
Η σημερινή σουηδική θέση παραμένει σαφής ως προς ένα βασικό σημείο.
Η Στοκχόλμη δεν θεωρεί αναγκαία την εγκατάσταση πυρηνικών όπλων στο σουηδικό έδαφος σε καιρό ειρήνης.
Αυτό όμως δεν πρέπει να συγχέεται με μια μόνιμη, απόλυτη και ανεξαρτήτως συνθηκών απαγόρευση.
Η σουηδική προσέγγιση αφήνει μεγαλύτερο περιθώριο χειρισμών σε περίπτωση ριζικής μεταβολής των συνθηκών ασφαλείας ή πολέμου.
Ακριβώς γι' αυτό η συζήτηση που διεξάγεται σήμερα έχει σημασία.
Δεν αφορά το αν αύριο θα εμφανιστούν πυρηνικές κεφαλές σε σουηδική βάση.
Αφορά ποια επιλογή θέλει να έχει διαθέσιμη η Σουηδία εάν η ευρωπαϊκή ασφάλεια επιδεινωθεί δραματικά.
Η αμερικανική αβεβαιότητα και η αναζήτηση ευρωπαϊκού «Plan B»
Πίσω από αυτή τη συζήτηση βρίσκεται και ένα δεύτερο μεγάλο ερώτημα: πόσο μπορεί η Ευρώπη να θεωρεί δεδομένη, σε βάθος δεκαετιών, την αμερικανική στρατιωτική και πυρηνική προστασία;
Το NATO εξακολουθεί να αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της συλλογικής άμυνας της Σουηδίας.
Αυτό επιβεβαιώνεται ρητά και από τις πρόσφατες επίσημες σουηδικές τοποθετήσεις.
Ωστόσο, η αβεβαιότητα σχετικά με τη μακροπρόθεσμη αμερικανική δέσμευση στην ευρωπαϊκή ασφάλεια έχει ενισχύσει τη συζήτηση για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.
Η τάση αυτή δεν αφορά μόνο τη Σουηδία.
Τον Μάιο, η Νορβηγία ανακοίνωσε ότι θα συμμετάσχει στη γαλλική πρωτοβουλία πυρηνικής αποτροπής.
Η συμφωνία προβλέπει βαθύτερες διαβουλεύσεις, κοινές ασκήσεις και πιθανές προσωρινές αναπτύξεις πυρηνικά ικανών μέσων, αλλά —και αυτή είναι κρίσιμη διάκριση— δεν αποτελεί πλήρη γαλλική πυρηνική ομπρέλα αντίστοιχη της αμερικανικής.
Παράλληλα, η Γερμανία αναμένεται μέσα στο 2026 να συμμετάσχει με συμβατικές δυνάμεις σε γαλλική άσκηση πυρηνικής αποτροπής.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση έχει επομένως αρχίσει να αποκτά συγκεκριμένες δομές και στρατιωτικό περιεχόμενο.
Η Μόσχα προειδοποιεί την Ευρώπη
Η Ρωσία αντιμετωπίζει τις γαλλικές πρωτοβουλίες ως επικίνδυνη διεύρυνση της πυρηνικής διάστασης της ευρωπαϊκής άμυνας.
Η Μόσχα έχει προειδοποιήσει ότι πιθανή φιλοξενία πυρηνικών όπλων ή σχετικών πυρηνικά ικανών μέσων σε χώρες κοντά στη Ρωσία θα μπορούσε να προκαλέσει αντίμετρα.
Η αντίδραση αυτή αναδεικνύει τον κλασικό φαύλο κύκλο της αποτροπής:
Η αυξανόμενη αίσθηση απειλής από τη Ρωσία οδηγεί ευρωπαϊκές χώρες σε ισχυρότερες αμυντικές και αποτρεπτικές δομές.
Η Μόσχα ερμηνεύει αυτές τις δομές ως νέα απειλή.
Και η ευρωπαϊκή πλευρά αντιμετωπίζει με τη σειρά της τη ρωσική αντίδραση ως ακόμη έναν λόγο ενίσχυσης της αποτροπής.
Η Φινλανδία αλλάζει το νομικό πλαίσιο
Η μετατόπιση είναι ιδιαίτερα εμφανής στη βόρεια Ευρώπη.
Η Φινλανδία, μέλος του NATO από το 2023 και χώρα με σύνορα περίπου 1.340 χιλιομέτρων με τη Ρωσία, κινήθηκε το 2026 προς την άρση της απαγόρευσης που αφορούσε την είσοδο πυρηνικών όπλων στη χώρα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ελσίνκι αποφάσισε να φιλοξενήσει πυρηνικά όπλα.
Ο Φινλανδός πρόεδρος Alexander Stubb έχει διευκρινίσει ότι δεν υπάρχει σήμερα τέτοιο σχέδιο.
Η αλλαγή αποσκοπεί στο να μην περιορίζεται εκ των προτέρων η δυνατότητα πλήρους συμμετοχής της χώρας στον στρατηγικό σχεδιασμό του NATO.
Η Ρωσία αντέδρασε προειδοποιώντας ότι η εγκατάσταση πυρηνικών όπλων στη Φινλανδία θα την καθιστούσε περισσότερο ευάλωτη.
Λιθουανία: Η απαγόρευση των πυρηνικών υπό αναθεώρηση
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Λιθουανίας.
Τον Ιούλιο του 2026, τα κοινοβουλευτικά κόμματα συμφώνησαν να επιδιώξουν συνταγματική αλλαγή για την άρση της απαγόρευσης πυρηνικών όπλων και ξένων στρατιωτικών βάσεων.
Η αλλαγή δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Απαιτούνται δύο ψηφοφορίες στο κοινοβούλιο και πλειοψηφία δύο τρίτων.
Επίσης, η Λιθουανία δεν έχει ανακοινώσει ότι σχεδιάζει άμεσα να εγκαταστήσει πυρηνικά όπλα.
Η κυβέρνηση επιδιώκει να αποκτήσει τη νομική δυνατότητα να αντιδράσει διαφορετικά εάν οι συνθήκες ασφαλείας επιδεινωθούν.
Ο πρόεδρος Gitanas Nausėda συνόψισε το σκεπτικό με χαρακτηριστικό τρόπο: η γεωπολιτική κατάσταση επιδεινώνεται.
Το πυρηνικό ταμπού υποχωρεί στη Βόρεια Ευρώπη
Η Ευρώπη δεν βρίσκεται μπροστά σε μια ξαφνική κούρσα απόκτησης εθνικών πυρηνικών βομβών.
Βρίσκεται όμως μπροστά σε κάτι που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε πολιτικά αδιανόητο:
μια νέα συζήτηση για το ποιος, πώς και με ποια πυρηνικά μέσα θα αποτρέψει έναν πόλεμο στην Ευρώπη.
Και η Σουηδία —η χώρα που κάποτε εξέτασε τη δική της πυρηνική επιλογή και στη συνέχεια την εγκατέλειψε υπέρ του αφοπλισμού— βρίσκεται ξανά μέσα σε αυτή τη συζήτηση.
www.bankingnews.gr
Η χώρα που οικοδόμησε μεγάλο μέρος της διεθνούς ταυτότητάς της πάνω στη στρατιωτική αδέσμευση, τη μη διάδοση και τον πυρηνικό αφοπλισμό βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες ανατροπές της μεταπολεμικής πολιτικής ασφαλείας της.
Η ρωσική ειδική επιχείρηση στην Ουκρανία και οι κινήσεις Zelensky άλλαξαν δραματικά την εξίσωση ασφαλείας στη Βόρεια Ευρώπη.
Η Σουηδία εγκατέλειψε τη μακρά παράδοση στρατιωτικής αδέσμευσης και έγινε μέλος του NATO τον Μάρτιο του 2024.
Δύο χρόνια αργότερα, η συζήτηση έχει προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα: ποιον ρόλο πρέπει να διαδραματίζει η πυρηνική αποτροπή στην ασφάλεια της Σουηδίας και της Ευρώπης σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης γεωπολιτικής αβεβαιότητας;
Δεν πρόκειται για απόφαση της Στοκχόλμης να κατασκευάσει δική της πυρηνική βόμβα.
Ούτε υπάρχει απόφαση για εγκατάσταση γαλλικών ή άλλων πυρηνικών όπλων στη σουηδική επικράτεια.
Υπάρχει όμως κάτι που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα ήταν εξίσου δύσκολο να φανταστεί κανείς: η Σουηδία συμμετέχει πλέον θεσμικά στον ευρωπαϊκό διάλογο για την πυρηνική αποτροπή.
Η Ρωσία αλλάζει το δόγμα ασφαλείας της Σουηδίας
Η μεταβολή δεν προέκυψε σε πολιτικό κενό.
Στην ενδιάμεση έκθεσή της τον Ιούνιο του 2026, η Swedish Defence Commission επισημαίνει ότι η επιδείνωση του παγκόσμιου περιβάλλοντος ασφαλείας έχει επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα του ρόλου των πυρηνικών όπλων.
Παράλληλα, η Επιτροπή καταγράφει στην περιοχή της Βαλτικής επαναλαμβανόμενα περιστατικά δολιοφθοράς, κυβερνοεπιθέσεων, παρεμβολών σε συστήματα δορυφορικής πλοήγησης και άλλες ενέργειες με διάφορες συνδέσεις με τη Ρωσία.
Η εκτίμηση της Στοκχόλμης είναι ότι τα επόμενα χρόνια η Ρωσία θα συνεχίσει να αναπτύσσει υβριδικές επιχειρήσεις με στόχο να επηρεάζει τις εξελίξεις στη γειτονιά της Σουηδίας, ακόμη και κάτω από το όριο μιας ανοιχτής ένοπλης επίθεσης.
Η Σουηδία, επομένως, δεν συζητά την πυρηνική αποτροπή επειδή αποφάσισε ξαφνικά να εγκαταλείψει την παράδοση του αφοπλισμού.
Τη συζητά μέσα σε ένα περιβάλλον ασφαλείας το οποίο η ίδια θεωρεί ότι έχει μεταβληθεί ριζικά.
Η κίνηση που αλλάζει τα δεδομένα: Nuclear Steering Group με τη Γαλλία
Η σημαντικότερη εξέλιξη σημειώθηκε την άνοιξη.
Στις 23 Απριλίου 2026, Γαλλία και Σουηδία πραγματοποίησαν στο Παρίσι την πρώτη συνάντηση της κοινής τους Nuclear Steering Group, υπό την προεδρία εκπροσώπων του Élysée και του γραφείου του Σουηδού πρωθυπουργού.
Τέσσερις ημέρες αργότερα, η ίδια η σουηδική κυβέρνηση ανακοίνωσε επισήμως τη συνάντηση.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στον στρατηγικό διάλογο που άνοιξε ο Emmanuel Macron μετά την ομιλία του στις 2 Μαρτίου για το γαλλικό δόγμα πυρηνικής αποτροπής και την έννοια της λεγόμενης «forward deterrence».
Σύμφωνα με τη σουηδική κυβέρνηση, έχει ήδη καταρτιστεί οδικός χάρτης συνεργασίας και οι δύο χώρες επαναβεβαίωσαν τη φιλοδοξία τους για μια «ισχυρότερη, ασφαλέστερη και καλύτερα αμυνόμενη Ευρώπη».
Η εξέλιξη είναι σημαντική, αλλά χρειάζεται να διαβαστεί με ακρίβεια.
Nuclear Steering Group δεν σημαίνει ότι η Γαλλία τοποθετεί πυρηνικά όπλα στη Σουηδία.
Σημαίνει ότι η Στοκχόλμη έχει περάσει πλέον από τη γενική συζήτηση για την πυρηνική αποτροπή σε θεσμοθετημένο στρατηγικό διάλογο με τη μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τι σχεδιάζει πραγματικά ο Macron
Η πρωτοβουλία του Γάλλου προέδρου αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή διάσταση της πυρηνικής αποτροπής.
Η Γαλλία επιδιώκει βαθύτερες διαβουλεύσεις με Ευρωπαίους συμμάχους, κοινές ασκήσεις και τη δυνατότητα προσωρινής ανάπτυξης γαλλικών μέσων που σχετίζονται με την αποτροπή.
Αυτό όμως δεν ισοδυναμεί με την αμερικανικού τύπου «πυρηνική ομπρέλα» που καλύπτει τους συμμάχους μέσω του NATO.
Ούτε σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αποκτούν δικαίωμα απόφασης πάνω στα γαλλικά πυρηνικά όπλα.
Ο έλεγχος και η τελική απόφαση χρήσης του γαλλικού πυρηνικού οπλοστασίου παραμένουν στη Γαλλία.
Στις σχετικές ευρωπαϊκές συζητήσεις έχουν προσκληθεί, εκτός της Σουηδίας, χώρες όπως η Γερμανία, η Πολωνία, η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Δανία, η Ρουμανία και η Ελλάδα.
Η Ρουμανία, για παράδειγμα, έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να φιλοξενήσει πυρηνικά στοιχεία στο έδαφός της μεσοπρόθεσμα.
Αυτό αποδεικνύει και κάτι σημαντικό: η συμμετοχή στον διάλογο δεν σημαίνει αυτομάτως αποδοχή πυρηνικών όπλων στο εθνικό έδαφος.
Μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της σουηδικής υπόθεσης.
Ενώ η κυβέρνηση ανοίγει τον στρατηγικό διάλογο για την πυρηνική αποτροπή, σημαντικό τμήμα της κοινωνίας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει αρνητικά τα πυρηνικά όπλα.
Δημοσκόπηση της YouGov, η οποία πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2026 για λογαριασμό της International Campaign to Abolish Nuclear Weapons (ICAN), έδειξε ότι 73% των ερωτηθέντων τάσσεται υπέρ της προσχώρησης της Σουηδίας στη Συνθήκη του ΟΗΕ για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων (TPNW).
Μόλις 8% δήλωσε αντίθετο.
Στην ίδια έρευνα, 65% δήλωσε ότι αντιτίθεται στην εγκατάσταση πυρηνικών όπλων άλλης χώρας στη Σουηδία, ενώ 15% εμφανίστηκε θετικό.
Τα στοιχεία πρέπει να αποδίδονται με τη συγκεκριμένη διευκρίνιση: η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τη YouGov, αλλά ανατέθηκε από την ICAN, διεθνή οργάνωση που τάσσεται υπέρ της κατάργησης των πυρηνικών όπλων.
Παρά ταύτα, καταγράφει μια πραγματική πολιτική δυσκολία για οποιαδήποτε σουηδική κυβέρνηση επιχειρούσε στο μέλλον να προχωρήσει από τον στρατηγικό διάλογο στην πραγματική φιλοξενία πυρηνικών όπλων.
Το άλλο πρόσωπο της Σουηδίας: Αφοπλισμός και NPT
Υπάρχει όμως μία πλευρά της σουηδικής πολιτικής που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στους εντυπωσιακούς τίτλους περί πυρηνικών.
Η Swedish Defence Commission υπογραμμίζει ρητά ότι είναι προς το συμφέρον της χώρας να συνεχίσει να στηρίζει τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) και τη Συνθήκη για την Πλήρη Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών (CTBT).
Η Σουηδία επομένως επιχειρεί να ισορροπήσει δύο φαινομενικά αντικρουόμενες πραγματικότητες:
Από τη μία, παραμένει προσηλωμένη στη μη διάδοση και στον μακροπρόθεσμο στόχο του πυρηνικού αφοπλισμού.
Από την άλλη, ως μέλος πλέον του NATO, συμμετέχει σε μια στρατιωτική συμμαχία της οποίας η στρατηγική αποτροπή περιλαμβάνει πυρηνικά όπλα.
Αυτή ακριβώς η αντίφαση βρίσκεται στον πυρήνα της νέας σουηδικής συζήτησης.
Η συζήτηση για σουηδικά πυρηνικά όπλα δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά.
Κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, η Σουηδία είχε αναπτύξει πρόγραμμα πυρηνικής έρευνας και ανάπτυξης με στρατιωτική διάσταση και εξέτασε σοβαρά την πυρηνική επιλογή.
Το ίδιο το SIPRI έχει καταγράψει ότι χρειάστηκαν αρκετά χρόνια μέχρι η Σουηδία να καταλήξει στην απόφαση ότι η ασφάλειά της —και η διεθνής ασφάλεια— θα εξυπηρετούνταν καλύτερα εάν εγκατέλειπε αυτή την κατεύθυνση.
Στη συνέχεια η χώρα εξελίχθηκε σε ισχυρό υποστηρικτή της μη διάδοσης και του πυρηνικού αφοπλισμού.
Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, το πυρηνικό ζήτημα επιστρέφει.
Όχι όμως με τη μορφή ενός νέου σουηδικού προγράμματος κατασκευής πυρηνικών όπλων.
Με τη μορφή της συμμετοχής της χώρας στην πυρηνική αποτροπή των συμμάχων της.
Η κρίσιμη κόκκινη γραμμή: Δεν υπάρχουν πυρηνικά στη Σουηδία σε καιρό ειρήνης
Η σημερινή σουηδική θέση παραμένει σαφής ως προς ένα βασικό σημείο.
Η Στοκχόλμη δεν θεωρεί αναγκαία την εγκατάσταση πυρηνικών όπλων στο σουηδικό έδαφος σε καιρό ειρήνης.
Αυτό όμως δεν πρέπει να συγχέεται με μια μόνιμη, απόλυτη και ανεξαρτήτως συνθηκών απαγόρευση.
Η σουηδική προσέγγιση αφήνει μεγαλύτερο περιθώριο χειρισμών σε περίπτωση ριζικής μεταβολής των συνθηκών ασφαλείας ή πολέμου.
Ακριβώς γι' αυτό η συζήτηση που διεξάγεται σήμερα έχει σημασία.
Δεν αφορά το αν αύριο θα εμφανιστούν πυρηνικές κεφαλές σε σουηδική βάση.
Αφορά ποια επιλογή θέλει να έχει διαθέσιμη η Σουηδία εάν η ευρωπαϊκή ασφάλεια επιδεινωθεί δραματικά.
Η αμερικανική αβεβαιότητα και η αναζήτηση ευρωπαϊκού «Plan B»
Πίσω από αυτή τη συζήτηση βρίσκεται και ένα δεύτερο μεγάλο ερώτημα: πόσο μπορεί η Ευρώπη να θεωρεί δεδομένη, σε βάθος δεκαετιών, την αμερικανική στρατιωτική και πυρηνική προστασία;
Το NATO εξακολουθεί να αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της συλλογικής άμυνας της Σουηδίας.
Αυτό επιβεβαιώνεται ρητά και από τις πρόσφατες επίσημες σουηδικές τοποθετήσεις.
Ωστόσο, η αβεβαιότητα σχετικά με τη μακροπρόθεσμη αμερικανική δέσμευση στην ευρωπαϊκή ασφάλεια έχει ενισχύσει τη συζήτηση για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.
Η τάση αυτή δεν αφορά μόνο τη Σουηδία.
Τον Μάιο, η Νορβηγία ανακοίνωσε ότι θα συμμετάσχει στη γαλλική πρωτοβουλία πυρηνικής αποτροπής.
Η συμφωνία προβλέπει βαθύτερες διαβουλεύσεις, κοινές ασκήσεις και πιθανές προσωρινές αναπτύξεις πυρηνικά ικανών μέσων, αλλά —και αυτή είναι κρίσιμη διάκριση— δεν αποτελεί πλήρη γαλλική πυρηνική ομπρέλα αντίστοιχη της αμερικανικής.
Παράλληλα, η Γερμανία αναμένεται μέσα στο 2026 να συμμετάσχει με συμβατικές δυνάμεις σε γαλλική άσκηση πυρηνικής αποτροπής.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση έχει επομένως αρχίσει να αποκτά συγκεκριμένες δομές και στρατιωτικό περιεχόμενο.
Η Μόσχα προειδοποιεί την Ευρώπη
Η Ρωσία αντιμετωπίζει τις γαλλικές πρωτοβουλίες ως επικίνδυνη διεύρυνση της πυρηνικής διάστασης της ευρωπαϊκής άμυνας.
Η Μόσχα έχει προειδοποιήσει ότι πιθανή φιλοξενία πυρηνικών όπλων ή σχετικών πυρηνικά ικανών μέσων σε χώρες κοντά στη Ρωσία θα μπορούσε να προκαλέσει αντίμετρα.
Η αντίδραση αυτή αναδεικνύει τον κλασικό φαύλο κύκλο της αποτροπής:
Η αυξανόμενη αίσθηση απειλής από τη Ρωσία οδηγεί ευρωπαϊκές χώρες σε ισχυρότερες αμυντικές και αποτρεπτικές δομές.
Η Μόσχα ερμηνεύει αυτές τις δομές ως νέα απειλή.
Και η ευρωπαϊκή πλευρά αντιμετωπίζει με τη σειρά της τη ρωσική αντίδραση ως ακόμη έναν λόγο ενίσχυσης της αποτροπής.
Η Φινλανδία αλλάζει το νομικό πλαίσιο
Η μετατόπιση είναι ιδιαίτερα εμφανής στη βόρεια Ευρώπη.
Η Φινλανδία, μέλος του NATO από το 2023 και χώρα με σύνορα περίπου 1.340 χιλιομέτρων με τη Ρωσία, κινήθηκε το 2026 προς την άρση της απαγόρευσης που αφορούσε την είσοδο πυρηνικών όπλων στη χώρα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ελσίνκι αποφάσισε να φιλοξενήσει πυρηνικά όπλα.
Ο Φινλανδός πρόεδρος Alexander Stubb έχει διευκρινίσει ότι δεν υπάρχει σήμερα τέτοιο σχέδιο.
Η αλλαγή αποσκοπεί στο να μην περιορίζεται εκ των προτέρων η δυνατότητα πλήρους συμμετοχής της χώρας στον στρατηγικό σχεδιασμό του NATO.
Η Ρωσία αντέδρασε προειδοποιώντας ότι η εγκατάσταση πυρηνικών όπλων στη Φινλανδία θα την καθιστούσε περισσότερο ευάλωτη.
Λιθουανία: Η απαγόρευση των πυρηνικών υπό αναθεώρηση
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Λιθουανίας.
Τον Ιούλιο του 2026, τα κοινοβουλευτικά κόμματα συμφώνησαν να επιδιώξουν συνταγματική αλλαγή για την άρση της απαγόρευσης πυρηνικών όπλων και ξένων στρατιωτικών βάσεων.
Η αλλαγή δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Απαιτούνται δύο ψηφοφορίες στο κοινοβούλιο και πλειοψηφία δύο τρίτων.
Επίσης, η Λιθουανία δεν έχει ανακοινώσει ότι σχεδιάζει άμεσα να εγκαταστήσει πυρηνικά όπλα.
Η κυβέρνηση επιδιώκει να αποκτήσει τη νομική δυνατότητα να αντιδράσει διαφορετικά εάν οι συνθήκες ασφαλείας επιδεινωθούν.
Ο πρόεδρος Gitanas Nausėda συνόψισε το σκεπτικό με χαρακτηριστικό τρόπο: η γεωπολιτική κατάσταση επιδεινώνεται.
Το πυρηνικό ταμπού υποχωρεί στη Βόρεια Ευρώπη
Η Ευρώπη δεν βρίσκεται μπροστά σε μια ξαφνική κούρσα απόκτησης εθνικών πυρηνικών βομβών.
Βρίσκεται όμως μπροστά σε κάτι που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε πολιτικά αδιανόητο:
μια νέα συζήτηση για το ποιος, πώς και με ποια πυρηνικά μέσα θα αποτρέψει έναν πόλεμο στην Ευρώπη.
Και η Σουηδία —η χώρα που κάποτε εξέτασε τη δική της πυρηνική επιλογή και στη συνέχεια την εγκατέλειψε υπέρ του αφοπλισμού— βρίσκεται ξανά μέσα σε αυτή τη συζήτηση.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών